google.com, pub-7610353441165800, DIRECT, f08c47fec0942fa0 ਸਾਹਿਤ ਸਕਰੀਨ: June 2026

Thursday, 11 June 2026

ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਨਾ ਬਣ ਤੂੰ//▪️ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ

Gurbhajan Singh Gill on Wednesday 11th June 2026 at 07:06 AM Sahit Screen Regarding Global Poetry 

ਨੀ ਬਹੁਤੀ ਅੱਤ ਨਾ ਚੰਗੀ! ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗੀ!


ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਨਾ ਬਣ ਤੂੰ,

ਜੱਗ ਤੋਂ ਪਸ਼ੂ ਕਹਾਵੇਂਗਾ ।

ਜੰਗਲ ਜੋਗਾ ਰਹਿ ਕੇ ਦੱਸ 

ਤੂੰ ਫਿਰ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ ?


ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਮਾਰ ਮਰੱਈਆ ।

ਤੇਰੀ ਥੈਲੀ ਵਿਚ ਰੁਪੱਈਆ ।

ਮੰਨਿਆ ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਮੁਲਖ਼ਈਆ ।

ਏਨੇ ਪੱਥਰ ਬੇੜੀ ਇੱਕੋ,

ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਂਗਾ ।


ਏਨੀ ਬਹੁਤੀ ਅੱਤ ਨਾ ਚੰਗੀ ।

ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਸੂਲੀ ਤੇ ਟੰਗੀ ।

ਧਾਰੇਂ ਨੀਤੀ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀ ।

ਦੂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਬਾਲ ਮੁਆਤਾ,

ਆਪ ਕਿਵੇਂ ਬਚ ਜਾਵੇਂਗਾ ?


ਕਰਦੈਂ ਜਬਰ, ਅਜਾਰੇਦਾਰਾ ।

ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਸਰਦਾਰਾ ।

ਪੁੱਠੀਆਂ ਮੱਤਾਂ, ਉਲਟਾ ਕਾਰਾ ।

ਜੇਕਰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਨਾ ਹੋਇਆ,

ਅੱਗੇ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵੇਗਾ ?


ਲਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਵੇਂ ।

ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਬਾਰ ਲਗਾਵੇਂ ।

ਫਿਰ ਤੂੰ ਬੱਗਾ ਸ਼ੇਰ ਕਹਾਵੇਂ ।

ਸਿਵਿਆਂ ਅੰਦਰ ਮਿੱਟੀ ਉੱਤੇ,

ਕਿੱਦਾਂ ਹੁਕਮ ਚਲਾਵੇਂਗਾ?


ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇਂ ।

ਰੌਲਾ ਪਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇਂ ।

ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰੇਂ ।

ਕਾਠ ਦੀ ਹਾਂਡੀ ਦੇ ਵਿਚ ਦੱਸ ਤੂੰ,

ਕਦ ਤੱਕ ਲਾਸ਼ ਪਕਾਵੇਂਗਾ!


ਬੁਰਿਆ ਤੂੰ ਕਰਦੈਂ ਬੁਰਿਆਈ ।

ਮੂੰਹੋਂ ਆਖੇਂ ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ।

ਮਾਰੇਂ ਡਾਕੇ ਕਹੇਂ ਕਮਾਈ ।

ਏਨੀ ਦੌਲਤ 'ਕੱਠੀ ਕਰਕੇ,

ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਰੱਜ ਜਾਵੇਂਗਾ ?


ਤੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆ ਡਰਦੇ ਰਹੀਏ ।

ਜਾਣਦਿਆਂ ਵੀ, ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੀਏ ।

ਤੇਰਾ ਜਬਰ ਕੁਹਾੜਾ ਸਹੀਏ ।

ਜੇ ਦਮ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਰ ਗਏ ਆਪਾਂ,

ਕਿਸ ਤੇ ਰੋਅਬ ਜਮਾਵੇਂਗਾ?

🔳

Wednesday, 10 June 2026

ਲਲਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਸ਼ਾਇਰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ

Gurbhajan Singh Gill on Wednesday 10th June 2026 at 6:42 PM Sahit Screen Remembering Jarnail Singh Arshi 

*ਗੁਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ(ਪ੍ਰੋ.)

ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਸਭਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਟਰ ਸਕੂਲ ਕਵਿਤਾ ਉਚਾਰਣ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦਾ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਨਾ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਸੱਚ ਮੰਨਿਉਂ, ਮੈਨੂੰ ਚਿੱਤ ਚੇਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਣਾ ਕਿ ਇਸ ਸੂਰਮੇ ਕਵੀ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਲਲਕਾਰ ਸਪਤਾਹਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੰਪਾਦਕ ਰਹੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਦਾ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਚ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ “ਲਲਕਾਰ”ਜਦ ਯੁਵਕ ਕੇਂਦਰ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਵਕਫ਼ੇ ਬਾਦ ਛਾਪੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ਾਇਦ 1968-69 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਲਲਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬੰਦ ਯੁੱਗ ਕਵੀ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਦੀ
ਵੱਡੀ ਕਾਵਿ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਉਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੇਠ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਟੂਕ ਸੀ।

“ਜਿੱਥੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ,
ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਲੁਜ ਦੇ ਓਸ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਸਹੁੰ।

ਜਿੱਥੇ ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹਾਰ ਡੁੱਬੀ,
ਜੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਓਸ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਸਹੁੰ।

ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ,
ਰਹੂ ਗੂੰਜਦੀ ਇਹੋ ਲਲਕਾਰ ਮੇਰੀ।

ਛਾਂਗ ਦਿਆਂਗਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ,
ਕਲਮ ਨਹੀਂ ਇਹ ਜਾਣ ਤਲਵਾਰ ਮੇਰੀ।”


ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਚ ਬੜੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਟਿਪਣੀਆਂ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਸਿਆਸੀ ਆਰਾਂ ਲਾਉਣ ਚ ਕਮਾਲ ਸਨ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਤੜਫ਼ ਉੱਠਦੇ।
ਪਤਲਚੰਮੇ ਸਨ ਉਦੋਂ ਵਾਲੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। ਹੁਣ ਵਾਂਗ ਮੋਟੇ ਚੰਮ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ।

ਲਲਕਾਰ ਦਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਚ ਘੰਟਾਘਰ ਨੇੜੇ ਦਫ਼ਤਰ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਚੌਂਕ ‘ਚ ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਮਸਤ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਕਾਲਿਜ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਕਾਲਿਜ ਵੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ  ਸੋਚ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। ਅਜਾਇਬ ਚਿਤਰਕਾਰ, ਸੁਰਜੀਤ ਰਾਮਪੁਰੀ,ਗੁਰਚਰਨ ਰਾਮਪੁਰੀ,ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ, ਸੱਜਣ ਗਰੇਵਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਦੀਬ, ਮਦਨ ਲਾਲ ਦੀਦੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫੇਰਾ ਪੈਂਦਾ। ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਸਿਰਕੱਢ ਕਵੀ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵੀ ਗੇੜੀ ਲਾ ਜਾਂਦੇ। ਚੇਤੇ ਆਇਆ
ਮੈਨੂੰ ਕਿ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਤੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਨੇ ਹੀ 1948 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਦੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸਰਾਭਾ ਵਿੱਚ ਬਰਸੀ ਮਨਾਈ ਸੀ। 

1947ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਮਗਰੋਂ ਬਾਰ ‘ਚੋਂ ਉੱਜੜ ਕੇ ਆਏ ਮਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਸਰਾਭਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਦ ਉਹ ਭੂਮਸੀ (ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ) ਜਾ ਵੱਸੇ।

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ “ਹੱਡ ਬੀਤੀਆਂ”ਵੀ ਛਪਿਆ ਸੀ  ਜੋ ਕਿਤਿਓਂ ਲੱਭਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ , ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਰਾਮਪੁਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਰਾਮਪੁਰੀ ਰਾਹੀਂ  ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਲਿਖਾਰੀ ਸਭਾ ਰਾਮਪੁਰ ਦੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੁਣ ਵੀ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਹੈ।

1971 ਚ ਜਦ ਮੈਂ ਲੁਧਿਆਣੇ ਜੀ ਜੀ ਐੱਨ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਿਜ ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬਾਦ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਕਾਲਿਜ ਦੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਸਾਡੇ ਕਾਲਿਜ ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਗੋਪਾਲਪੁਰ ਵਾਲਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਛੀਨ ਵਾਲਾ ਇਕਬਾਲ।
ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਕਬਾਲ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਸ੍ਵ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਹਿੱਤ ਰਸੀਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਸੱਜਣ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਾ ਜੀ ਪ੍ਰੋ: ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਕੋਲ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵਿਚਾਰ -ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਜੋੜਾ ਕੌਮੀ ਲਹਿਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪਾਤਰ ਸੀ।

ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਕਾਰਨ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਸੀ ਤੋ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਗੂ ਵੀ ਸੀ।

ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰ ਕਾਮਰੇਡ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਪ੍ਰੋ: ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਲਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਕ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਪਏ ਹਨ।

ਮੈਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਅੰਕ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹੇ।
ਲਲਕਾਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀਃ
“ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿਚ ਵਸਿਆ ਹੋਵੇ
ਜਿਨਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ ।
ਖਫਣ ਬੰਨ੍ਹ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਉਤੇ
ਮਿਟਣ ਲਈ ਜੋ ਤਿਆਰ ।
ਦੁਖੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਦੇਖ ਕੇ
ਅਣਖ ਜਿਨਾਂ ਦੀ ਮਚੇ-
ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਿਉਂਦੇ ਦਿਲਾਂ ਲਈ ਹੈ,
ਮੇਰੀ ਇਹ ਲਲਕਾਰ।”

ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਸਾਹਿੱਤ ਤੇ ਸਮਾਂਕਾਲ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸਨ।
ਲਲਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਉਤੇਜਕ ਲਿਖਤਾਂ ਸਨ, ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ।

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1925 ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰਛੀਨ (ਨੇੜੇ ਮੰਡੀ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ)ਵਿਖੇ ਸ: ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਧਨ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਹੋਇਆ।

ਲਾਹੌਰ ਚ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭਾਸ਼ਨ15 ਜੂਨ 1939 ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਲੋਕ ਪੱਖੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ।

ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਜਬਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਰਛੀਨ ਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਹਦੂਦਬੰਦ ਰੱਖਿਆ।

ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ 1939 ਤੋਂ 1942 ਤੀਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਕੱਤੇ ਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ।
ਫਰੰਗੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਾਥੀ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਲਕੱਤਿਓ ਪੰਜਾਬ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਕਲਕੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਵਰਗੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਨਰਗੀ ਸ. ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਜੀ ਸ: ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਵੀ ਉਸਤਾਦ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਸਾਲ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿ ਚਿਰਾਗ ਬਲਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡੀਆਂ ਸਾਹਿੱਤਕ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੋ ਜਹੇ ਨਾਇਕ ਤੇ ਸੂਰਮੇ ਕਵੀ ਚੇਤੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਸ: ਜਗਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਤੇ ਸਵਰਗੀ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਕਾਰਡ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਦਿਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਦਾਸ ਤਸਵੀਰ ਚ ਰੰਗ ਭਰਵਾਏ ਜਾਣ।

ਇਸ ਚੰਗੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵੱਸਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਪੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਆਸਿਫ ਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਪੇਸ਼ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਫੇਰ ਬਣਾਵਾਂਗੇ।

ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਭਾਵੇਂ ਸਰੀਰਕ ਵਿਛੋੜਾ 14 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ ਟਾਈਫਾਈਡ ਵਿਗੜਨ ਕਾਰਨ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਕਾਵਿ ਜਲਵਾ ਅਜੇ ਵੀ ਦਗਦਾ, ਜਗਦਾ, ਮਘਦਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸਾਡਾ ਰਾਹ ਰੁਸ਼ਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਪੁੱਤਰ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਰੂਪੀ ਰਛੀਨ) ਦਾਦੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸੰਭਾਲਕਾਰ ਹੈ।  ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਛਪਦੇ ਕਿਸੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਵੀ ਹੈ।
ਪੇਸ਼ ਹਨ ਸ. ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਅਰਸ਼ੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਹੁ ਚਰਚਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ।

1.
 ਤੈਥੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ


ਪੁੰਜ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾ !
ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਕੀ ਨਜ਼ੀਰ ਆਖਾਂ ।
ਜਵਾਲਾ-ਮੁਖੀ, ਬਗਾਵਤ ਦਾ ਮੁੱਢ ਆਖਾਂ,ਜਾਂ ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਆਖਾਂ ।
ਸ਼ਖਸੀ-ਰਾਜ ਦੇ ਸੜੇ ਹੋਏ ਭਾਗ ਆਖਾਂ,ਜਾਂ ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਤਕਦੀਰ ਆਖਾਂ ।
ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਤੈਨੂੰ ਗੁਰੂ ਆਖਾਂ,ਮੀਆਂ ‘ਮੀਰ' ਕਹਿੰਦੈ ਤੈਨੂੰ ਪੀਰ ਆਖਾਂ ।
ਭਰ ‘ਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਿਲਾਂ ਅੰਦਰ,ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਤਰਾਨਿਆਂ ਨੇ ।
ਆਸ਼ਕ ਸਿੱਖਦੇ ਨੇ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਤੋਂ,ਤੈਥੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ।

ਕੁਦਰਤ ਰਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗੀ,ਸੀਨੇ ਧਰਤ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਕੰਬ ਗਏ ਨੇ ।
ਬੈਠੇ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਗਏ ਹੋ ਗਏ ਭੌਰ ਕਾਲੇ,ਸਾਰੇ ਸੜ ਜਨੌਰਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਗਏ ਨੇ।
ਤੇਰੀ ਚੌਕੜੀ ਨੇ ਪਾਸਾ ਪਰਤਿਆ ਨਾ,ਲਾਲ ਤਵੀ ਦੇ ਵੀ ਪਾਸੇ  ਅੰਭ ਗਏ ਨੇ ।
ਤੇਰੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਆਂਚ ਆਈ,ਜ਼ਾਲਮ ਅੱਗ ਵੀ ਲਾਉਂਦੇ ਹੰਭ ਗਏ ਨੇ ।

ਤੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੰਧ ਤੇ ਪਿਆ ਤੱਕ ਕੇ,ਪਾਈਆਂ ਮੰਜ਼ਲ ਨੂੰ ਧੂਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ  ਨੇ ।
ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਡੋਲ ਜਾਏ ਆਪ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ,ਤੈਥੋਂ ਸਿਖਿਆ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ।

ਤੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕ ਅਸੂਲ ਸੀ ਇਹ,ਏਦਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਕਲਾਂ ’ਚ ਰਹੀ ਜਾਣਾ ।
ਤਪਦੇ ਜੱਗ ਤੇ ਠੰਢ ਵਰਤਾਣ ਖਾਤਰ,ਤਵੀਆਂ ਤੱਤੀਆਂ ਤੇ ਆਪ ਬਹੀ ਜਾਣਾ ।
ਨਵਾਂ ਢੰਗ ਹੈ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨਾ,ਜ਼ਾਲਮ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਦੈ ਆਪ ਸਹੀ ਜਾਣਾ ।
ਰਹਿਣਾ ਉਹਦੀ ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚ ਰਾਜ਼ੀ,ਭਾਣਾ ਮਿੱਠਾ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਕਹੀ ਜਾਣਾ ।

ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਦੀ ਦੇਗ 'ਚੋਂ ਉਬਲੀ ਜਾਂ,
ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਤਾਅ ਗੁਮਾਨ
ਮੈ-ਖਾਨਿਆਂ ਨੇ ।
ਨਿਰੇ ਖੰਭ ਨਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਣਾ,ਤੈਥੋਂ ਸਿਖਿਆ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ।

ਮਰ ਗਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਤੇ,ਝੱਖੜ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਪਏ ਸੀ ਝੁੱਲ  ਜਿਹੜੇ ।
ਬੂਟਾ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਉਥੇ ਹੀ ਪੁੰਗਰਿਆ ਏ,ਟੇਪੇ ਇਕ ਦੋ ਪਏ ਸੀ ਡੁੱਲ੍ਹ ਜਿਹੜੇ ।
‘ਜੀਵਨ-ਕਣੀ’ ਸੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ,ਗਏ ਤੇਗ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ, ਤੁਲ ਜਿਹੜੇ ।
ਤੇਰੇ ਖ਼ੂਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਭਾਅ ਹੈ ਸੀ,
ਸਾੜੇ ਗਏ ਭੱਠੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਫੁੱਲ ਜਿਹੜੇ ।

ਸਾਰੇ ਬਦਲਤੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ ਆਪਣੇ,ਏਸ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਫਸਾਨਿਆਂ ਨੇ ।
ਚਰਬੀ ਢਾਲਕੇ ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਜਗਾਈ ਦੀ ਏ,ਤੈਥੋਂ ਸਿਖਿਆ ਸਬਕੇ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ।

ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਆਤਮਾ ਤਾਈਂ ਸਤਾ ਸਕਦਾ,ਇਕ ਕੋਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆਂ ਏ ਦੂੰਹ ਕੋਲੋਂ ।
ਵਗਦੇ ਝੱਖੜਾਂ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ,ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆਂ ਏ ‘ਜੈਤੋ’, ਦੀ ਜੂਹ ਕੋਲੋਂ ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਰੱਖਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਛਾਂ ਥੱਲੇ,
ਸੁਣਿਆਂ ਅਸੀਂ ਸਰਹੰਦ ਦੇ ਖੂਹ ਕੋਲੋਂ ।
ਸਾਡਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੋਇਆ,ਜਦ ਦਾ ਸੁਣਿਆਂ ਏ ਚੰਦੂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਕੋਲ।

ਰਹਿੰਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇਗਾ ਸਬਕ ਤੇਰਾ,ਪਾਇਆ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਜ਼ਮਾਨਿਆਂ ਨੇ।
ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਛੋਹ ਚੋਂ ਲੱਭਦੀ ਏ,ਤੈਥੋਂ ਸਿਖਿਆ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ।

ਪਾਠ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨੇ ਯਾਦ ਮੈਨੂੰ
ਤੇਰਾ ਦੱਸਿਆ ਸਬਕ ਪਕਾਣ ਵਾਲੇ।
ਤੇਗਾਂ ਹੇਠ ਸਮਾਧੀਆਂ ਲਾਣ ਵਾਲੇ,ਦੇਗਾਂ ਵਿਚ ਉਬਾਲੀਆਂ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ।
ਤਨ ਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ,
ਖੋਪਰ ਰੰਬੀਆਂ ਨਾਲ ਲੁਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ।
ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਅੰਗ ਕਟਾਉਣ ਵਾਲੇ,
ਹੇਠਾਂ ਇੰਜਨਾਂ ਦੇ ਦਰੜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ।

ਕਦੇ ਤੇਰਿਆਂ ‘ਬਾਗਾਂ’ ਨੇ ਸਬਕ ਸੁਣਿਆਂ,ਪਰਖਿਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਨਕਾਣਿਆਂ ਨੇ ।
ਐਪਰ ਪਰਖ ਵੇਲੇ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ,ਤੈਥੋਂ ਸਿਖਿਆ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ।

ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੋਂ ਇਕ ਸਬਕ ਮਿਲਿਆ,ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ  ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਜਿਚਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜੋਤ ਰਹੇ ਜਗਦੀ,ਰੁਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ ਮੌਤ ਹਰਕਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਜਦੋਂ ਚੰਨ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਏ,ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਏ ਨਿੰਮ੍ਹਾਂ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਭੱਠੀ ’ਚ  ਪੱਕ ਜਾਵੇ,ਢਾ ਦਿੰਦੀ ਏ ਇੱਟ ਚੁਬਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ।

‘ਅਰਸ਼ੀ’ ਬਿਜਲੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਨੇ,ਲੈ ਲਈ ਅਮਰ-ਪਦਵੀ ਆਸ਼ਿਆਨਿਆਂ ਨੇ।
ਰੂਹ ਯਾਰ ਦੀ ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਲੱਭ  ਲਈਏ,
ਤੈਥੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਸਬਕ ਪਰਵਾਨਿਆਂ ਨੇ।

2.
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ


ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਉਤੇ, ਲੋਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਆ ਜਾ ਨਾਨਕ।
ਦੀਦ ਪਿਆਸੇ ਨੈਣਾਂ ਤਾਈ, ਮੁੜ ਕੇ ਦਰਸ ਦਿਖਾ ਜਾ ਨਾਨਕ ।
ਫਸ ਗਈ ਬੇੜੀ ਵਿਚ ਭੰਵਰ ਦੇ, ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਨਾਰਾ ਨਾਨਕ ।
ਆਪਣੀ ਮਿਹਰ ਦਾ ਚੱਪੂ ਲਾ ਕੇ,
ਕੰਢੇ ਇਹਨੂੰ ਲਾ ਜਾ ਨਾਨਕ ।

ਪਰ ਮੈਂ ਕਹਿਨਾ ਏਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ,
ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਤੂੰ ਆਈਂ ਬਾਬਾ ।
ਇਸ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਡੁਬ ਜਾਣ ਦੇਹ,
ਬੰਨੇ ਨਾ ਤੂੰ ਲਾਈਂ ਬਾਬਾ ।

ਕੀ ਕਰੇਂਗਾ ਏਥੇ ਆ ਕੇ,
ਏਥੇ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਨੇ ਵਸਦੇ ?
ਏਥੇ ਹਿੰਦ ਸਿੱਖ ਇਸਾਈ,
ਏਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੇ ਵਸਦੇ ।
‘ਤੇਰਾ ਤੇਰਾ’ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ,
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ,
ਝੂਠ ਵੀ ਬੋਲਣ ਘਟ ਵੀ ਤੋਲਣ,
ਏਥੇ ਹੁਣ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਵਸਦੇ।

ਪੰਜਾ ਸੀ ਤੂੰ ਲਾਇਆ ਜਿਥੇ,
ਹੋ ਗਏ ਉਸ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ।
ਜਿਥੇ ਹੁਸਨ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਗਲ ਸੀ,
ਹੋ ਗਏ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ।
ਸਹਿਮੀ ਫਿਰੇ ਲੁਕਾਈ ਸਾਰੀ, ਬੁਚੜਖ਼ਾਨੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਖੁਲ੍ਹੇ;
ਨਗ਼ਮਾ ਅਜ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ,
ਹੋ ਗਏ ਅੰਜ ਰਬਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ।

ਭਾਹ ਚਮਕੀਲੀ ਮਾਰਨ ਲਗੀਆਂ, ਕਾਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਕੁਲ ਜਮੀਰਾਂ ।
ਅਗੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚਮਕਣ,
ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ ਨਿੱਕਲ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ।
ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਈ,
ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਈ,
ਭੁੱਖ  ਮਿਲੀ ਜਜਮਾਨਾਂ ਤਾਈ,
ਪੰਡਤ ਲੈ ਗਏ ਖੰਡਾਂ ਖੀਰਾਂ ।

ਅੱਗੇ ਭਾਗੋ ਕੱਲਾ ਹੈਸੀ,
ਹੁਣ ਭਾਗੋ ਦੀ ਬਣ ਗਈ ਢਾਣੀ ।
ਟਾਟੇ, ਬਾਟੇ, ਬਿਰਲੇ ਸਾਰੇ,
ਇਹ ਭਾਗੋ ਦੇ ਬਣ ਗਏ ਹਾਣੀ ।
ਧਰਮ ਛਡ ਗਏ, ਠੱਗੀ ਠੱਲ ਲਈ, ਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਗਏ ਵੱਢੀ ਫੜ ਲਈ,
ਬਾਬੇ ਏਥੇ ਇਕ ਸਿਆਪਾ ?
ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਲਝੀ ਤਾਣੀ ।

ਪੰਜੀ ਲੈ ਕੇ ਪੱਚੀਏ ਵੇਚਣ,
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਵਿਉਪਾਰੀ ਬੀਬੇ ।
ਕੜੀਆਂ ਲਾਹ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,
ਹਾਥੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੀਬੇ ।
ਕੀ ਕੀ ਗੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੱਸਾਂ,
ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਗੁਥਲੇ ਭਾਰੇ,
ਲੁੱਕ ਸੜਾਕਣ, ਬੱਜਰੀ ਚੱਬਣ,
ਆਪਣੇ ਪਾਨ ਸੁਪਾਰੀ ਬੀਬੇ ।

ਸੱਜਣ ਜਿਹੜੇ ਬਣ ਨਾ ਸਕਣ,
ਇਥੇ ਹੁਣ ਉਹ ਚੋਰ ਹੋਣਗੇ ।
ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਬੰਦੇ ਖਾਣੇ,
ਐਸੇ ਆਦਮਖ਼ਰ ਹੋਣਗੇ ।
ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੁਣ ਸੱਪ ਨੇ ਏਥੇ,
ਡੰਗ, ਮਾਰ ਕੇ ਧੁੱਪੇ  ਸੁਟਦੇ,
ਸੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਛਾਂ ਸੀ ਕਰਦੇ,
ਉਹ ਸੱਪ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੋਣਗੇ ।

ਬੁੱਲ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ,
ਐਸੇ ਤਾਲੇ ਜੜੇ ਹੋਏ ਨੇ ।
ਏਥੇ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਕੂ,
ਕਲਮ ਦੇ ਸੰਘ ’ਚ ਅੜੇ ਹੋਏ ਨੇ ।
ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਦੀ ਗੱਲ ਜੋ ਆਖੇ,
ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦੈ,
ਝੱਟ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਠੋਸਣ,
ਰੂਲ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਘੜੇ ਹੋਏ ਨੇ ।

ਸੱਚੇ ਸੌਦੇ ਉਂਜ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ,
ਚੋਰ -ਬਜ਼ਾਰੀ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ ।
ਸੱਚ ਕਹਿਣ ਦੀ ਆਦਤ ਤੈਨੂੰ,
ਝੂਠੀ ਹਾਮੀ ਭਰ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ ।
ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਐਕਟ ਨੇ ਫਿਰ, ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਮਜਬੂਰਨ ਆਉਣੈਂ,
ਤੈਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ 'ਚ ਡੱਕਣ ਬਾਝੋਂ,
ਇਸ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਰ ਨਹੀਂ ਸਕਣਾ ।

ਏਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਹਿਨਾ ਤੈਨੂੰ
ਏਥੇ ਨਾ ਤੂੰ ਆਈਂ ਬਾਬਾ ।
ਇਸ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਦੇਹ,
ਬੰਨੇ, ਨਾ ਤੂੰ ਲਾਈਂ ਬਾਬਾ ।

🔵ਨੋਟਃ ਇਹ ਕਵਿਤਾ 1945 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।

Tuesday, 9 June 2026

ਉਘੇ ਲੇਖਕ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਤੇ ਹੋਈ ਅਰਥਪੂਰਨ ਚਰਚਾ

S S Cheema on Monday 8th June 2026 at 14:42 Regarding Sahit Chintan Baithak at PKK Chd

ਗਊ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ-ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਪਾਲ 

ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਧਾਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ-ਡਾ. ਅਰੀਤ ਕੌਰ 

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹਜੂਨ 2026: (ਕਾਰਤਿਕਾ ਕਲਿਆਣੀ ਸਿੰਘ//ਸਾਹਿਤ ਸਕਰੀਨ ਡੈਸਕ)::

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਾਲੀ ਬੈਠਕ ਦੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਇਕੱਤਰਤਾ ਪਹਿਲੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ 07 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 10.30 ਵਜੇ ਹੋਈ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਯੋਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈਂ ਨਵੇਂ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸੈਕਟਰ-35-ਬੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਥੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

ਸੱਤ ਜੂਨ ਵਾਲੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਪ੍ਰੋ. ਅਰਵਿੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ  ਬੜੇ ਹੀ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਵੀ ਰਿਹਾ। 

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਵਿਛੜੇ ਸਾਥੀਆਂ - ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਪ੍ਰੋ. ਮਲਵਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ, ਕਾ. ਸੁਰਿੰਦਰ ਤਿਵਾੜੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਪ੍ਰਵੀਨ ਵਾਲੀਆ, ਟੀ.ਵੀ. ਪੱਤਰਕਾਰ ਟੈਂਡ ਟਰਨਰ, ਕਾ. ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਸੇਖਾ, ਉਘੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਤਵਿਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਇੰਦਰ ਕੌਰ, ਨਰਵਾਣਾ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤ ਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਏਕਮ ਸਿੰਘ (ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ), ਮੁਸਕਾਨ ਕੌਰ (ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ) ਤੇ ਰਾਜਵੀਰ ਕੌਰ (ਦੂਸਰੀ ਜਮਾਤ), ਲੇਖਕ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਰੂਪ, ਇਜਰਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 29 ਲਿਬਨਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ, ਗਾਇਕਾ ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਭੰਗੂ, ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਚੰਦਰ ਤ੍ਰਿਖਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਤ੍ਰਿਖਾ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪਹਿਲਾਜ ਨਿਹਲਾਨੀ, ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਬਸ਼ੀਰ ਬੱਦਰ, ਦਿੱਲੀ ਅਗਨੀ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ 21 ਦੇਸੀ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਅਰਬੀ ਚੈਨਲ ਅਲ-ਆਲਮ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੁਸੈਨ ਜ਼ਾਯਦਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਮਿੰਟ ਮੌਨ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਪੜ੍ਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਸ਼ਨਲ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਿਸ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਲੈਣ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਠਾਈ ਗਈ। 

ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਿਤਾਬ-‘ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਗੁੰਗੇ ਵਿਰਲਾਪ ਤੱਕ: ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਧਾਲੇ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਰੇਖਾ’ - ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਰਤੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਹੈ। ਸਰਬ ਸਾਂਝੇ ਗਿਆਨ ਉਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਭਾਰੂ ਹੈ। ਸੂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਾ ਢਾਲ ਕੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਆਤਮਾ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੇ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਫ਼ਿਰਕੇ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਧਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਾਰਵਾਕ ਤੇ ਬੋਧੀਆਂ ਉਪਰ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਸੰਸਥਾਗਤ ਧਰਮ ਆਪਣਾ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਉਪਰ ਥੋਪਦਾ ਹੈ। ਕਰਮਸ਼ੀਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਰੱਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਨੇਸ਼ਨ ਸਟੇਟ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਅਵੇਸਲੇ ਵਿੱਚ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਰਤ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।

ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਵਰਕਿੰਗ ਕਲਾਸ ਪਰੋਲੇਤਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਚੇਤੰਨ, ਸੰਗਠਤ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਜਨ ਸਮੂਹ ਹੀ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਨਿੱਜੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਇਸਦਾ ਜਮਹੂਰੀਕਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਲਾਂ ਤੇ ਗਿਰਜਾਂ ਵੀ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਪਣੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਆਪ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੀਵ ਵਿਕਾਸ ਵਿਂਚੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਅਭੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੂੰਜੀ ਤੇ ਮਜਦੂਰ ਦਾ ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਵਾਲਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਵਾਧੂ ਕਦਰ ਨੂੰ ‘ਚਾਚੇ’ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨ ਨਿੱਜੀ ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਸਾਂਝੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਿਆਨ ਗਿਰੋਹ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣਾ ਹੈ। ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਅਮਾਨਵੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਉਧਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪਰਜਾ ਦੀ ਮੂਕ ਸਹਿਮਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਬਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਧਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਗੰਧਾਲਾ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਪਾਣੀ ਸੁੱਟਣਾ ਬੇਤੁਕਾ ਹੈ। ਸੰਖ ਵਜਾਉਣੇ ਬੇਮਾਅਨੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਜੈਪਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਜਸੀਕਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਰਾਮਸ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰਕ ਬਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੀ ਗਲਬਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਊ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ।

ਪ੍ਰੋ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਰਪਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁਆਂਟਿਮ ਫਿਜਿਕਸ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਨਵੇਂ ਟੂਲ ਤੇ ਨਵੀਂ ਬੁੱਧੀ ਵਰਤਣੇ ਪੈਣਗੇ।

ਸ਼੍ਰੀ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਿਆਨ ਤੇ ਔਜਾਰ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੜਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਸਿਆਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਨਾਮ ਚਾਨਾ ਨੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਫੀਆਂ ਮੰਗੀਆਂ ਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕੋਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਦੀ ਲੋਕ-ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਉਤੇ ਗਲਬੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ੇ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਚੰਗੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮ ਨਾਲੋਂ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ।

ਪ੍ਰੋ. ਅਰਵਿੰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਬਾਕੀ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਸਹਿਹੋਂਦ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁੰਗੇ ਵਿਰਲਾਪ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਹੀ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਡਾਰਵਨ ਤੇ ਮਾਰਕਸ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਹਰ ਵਰਤਾਰਾ ਵਿਕਾਸਮਈ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਤਰਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕਰੀਏ। ਸਾਡੇ ਨਿੰਮ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਪੇਟੈਂਟ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲ ਹੈ।

ਡਾ. ਅਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਧਾਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸੋਹਣਾ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਹਾਮੀ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੁੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਇਸ ਸਮੇਂ ਸੁਧੀਰ ਕਟਾਰੀਆ ਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ - ‘ ਵੋ ਲਮਹੇਂ ਜੋ ਗੁਜਰੇ ਨਹੀਂ’ - ਲੋਕ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੈਡਮ ਮਾਧਵੀ ਕਟਾਰੀਆ ਨੇ ਲੇਖਕ ਤੇ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਉਪਰੋਕਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਸ਼੍ਰੀ/ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਮਾਧਵੀ ਕਟਾਰੀਆ, ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ, ਡਾ. ਅਮੀਰ ਸੁਲਤਾਨਾ, ਡਾ. ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੋਹਾ, ਡਾ. ਰਾਹੁਲ ਜੈਨ, ਡਾ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ, ਡਾ. ਜੁਗਬਦਲ ਸਿੰਘ ਨਨੌਅ, ਡਾ. ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਲੁਬਾਣਾ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ, ਭਜਨਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਲੇਖਕ ਰਾਜਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਦਿਲਦਾਰ ਸਿੰਘ, ਮਾਨਵਜੋਤ, ਰਾਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਧੁਨਕੀਆ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਡੱਲਾ, ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬਡਾਣਾ, ਸੱਜਨ ਸਿੰਘ, ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਭਾਟੀਆ, ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਬੱਤਰਾ, ਕੇ.ਐਲ. ਸ਼ਰਮਾ, ਰੈਕਟਰ ਕਥੂਰੀਆ, ਕਾਰਤਿਕਾ ਕਲਿਆਣੀ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਅਜੇ ਸਿੰਗਲਾ ਸਮੇਤ 40 ਤੋਂ ਉਪਰ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼੍ਰੀ ਸਰਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਚੀਮਾ ਨੇ ਚਲਾਈ।

ਚੱਲਦੇ ਚੱਲਦੇ ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਜੀ ਵੀ ਚੇਤੇ ਆ ਗਏ---!

ਆਜ ਸੜਕੋਂ ਪਰ ਲਿਖੇ ਹੈਂ ਸੈਂਕੜੋਂ ਨਾਰੇ ਨ ਦੇਖ,

ਘਰ ਅੰਧੇਰਾ ਦੇਖ ਤੂ, ਆਕਾਸ਼ ਕੇ ਤਾਰੇ ਨ ਦੇਖ ।


ਏਕ ਦਰੀਯਾ ਹੈ ਯਹਾਂ ਪਰ ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲਾ ਹੁਆ,

ਆਜ ਅਪਨੇ ਬਾਜੁਓਂ ਕੋ ਦੇਖ, ਪਤਵਾਰੇਂ ਨ ਦੇਖ ।


ਅਬ ਯਕੀਕਨ ਠੋਸ ਹੈ ਧਰਤੀ ਹਕੀਕਤ ਕੀ ਤਰਹ,

ਯਹ ਹਕੀਕਤ ਦੇਖ ਲੇਕਿਨ ਖ਼ੌਫ਼ ਕੇ ਮਾਰੇ ਨ ਦੇਖ ।


ਵੇ ਸਹਾਰੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਅਬ, ਜੰਗ ਲੜਨੀ ਹੈ ਤੁਝੇ,

ਕਟ ਚੁਕੇ ਜੋ ਹਾਥ, ਉਨ ਹਾਥੋਂ ਮੇਂ ਤਲਵਾਰੇਂ ਨ ਦੇਖ ।


ਦਿਲ ਕੋ ਬਹਲਾ ਲੇ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਮਗਰ ਇਤਨਾ ਨ ਉੜ,

ਰੋਜ਼ ਸਪਨੇ ਦੇਖ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਕਦਰ ਪਯਾਰੇ ਨ ਦੇਖ ।


ਯੇ ਧੁੰਧਲਕਾ ਹੈ ਨਜ਼ਰ ਕਾ, ਤੂ ਮਹਜ਼ ਮਾਯੂਸ ਹੈ,

ਰੋਜਨੋਂ ਕੋ ਦੇਖ, ਦੀਵਾਰੋਂ ਮੇਂ ਦੀਵਾਰੇਂ ਨ ਦੇਖ ।


ਰਾਖ, ਕਿਤਨੀ ਰਾਖ ਹੈ, ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ਼ ਬਿਖਰੀ ਹੁਈ,

ਰਾਖ ਮੇਂ ਚਿੰਗਾਰੀਯਾਂ ਹੀ ਦੇਖ, ਅੰਗਾਰੇ ਨ ਦੇਖ ।